BİYOLOJİ İLE İLGİLİ BAŞVURU KAYNAĞINIZ. " www.ossbiyoloji.net "

 

 

 

POPULASYONLAR

 

                    YAŞAM BİRLİKLERİ (KOMÜNİTELER)

 

YAŞAM BİRLİKLERİ

Sınırları belli  bir coğrafi ortamda  yaşayan tüm populasyonların oluşturduğu

 birliktir. Biyosferde iki tip yaşam birliği vardır.     

A-Kara yaşam birliği  (Orman, Çayır, Step, Tundra, Çöl, Mağara. vb.)

B-Su yaşam birlikleri (Deniz, Göl, Akarsu, Havuz, Bataklık, Pınar, vb.)

     
 
 
           Yaşama birliklerinin özellikleri
 
   
  • ·       Baskın türler vardır:Komünitede gerek sayısal gerekse yaşamsal aktiviteleri bakımından en çok  rastlanan türdür.

  • ·       Her yaşam birliği belirli iklimsel koşullara sahip ortamlara uyumlu türlerden oluşur: Ormanlarda topraktan ağacın  tepesine kadar  farklı şartlara sahip microklima katmanları  ve bu  katmanlarda şartlara uyumlu bitki ve hayvan türleri bulunur.

  • ·       Yaşam birliklerinin sınırları vardır. Ancak bazı yaşam birlikleri içiçe olabilir.

  • ·       Yaşam birliklerinde canlıların sayıları ile vücud büyüklükleri ters orantılıdır.

  • ·       Yaşam birliğinin baskın türü  biyotik ve abiyotik nedenlerle zamanla ortadan kalkabilir ve yerini başka bir tür alabilir .Bu olaya süksesyon denir. 

  •  

                                POPULASYONLAR

    Sınırlandırılmış coğrafik  bölgede yaşayan aynı tür bireylerin oluşturduğu

     topluluktur.Populasyoınlar biyolojik birimdir. Populasyonlarda bir birey

     doğar, büyür ve ölür ancak populasyonlar varlığını sürdürür.

    Populasyonların incelenmesinin sağladığı faydalar şunlardır.

    ·       Canlı ile çevresi arasındaki ilişkileri anlamak

    ·       Doğadaki madde ve enerji akışını tanımak ,önemini kavramak

    ·       Yaşanabilir doğayı öğrenmek ,tanımak ve korumanın önemini kavramak

    ·       Canlıların genetik yapı ve evrimini öğrenmek

     
              Populasyon özellikleri
     

    Populasyon büyüme şekilleri: Populasyona doğum ve içe göçle birey

        katılarak büyür. Ölüm ve dışa göçle bireyler azalarak küçülür. Eğer

        populasyonun bulunduğu alanda çevresel koşullar değişmeden kalıyorsa

        populasyonlarda birey sayısı dengeye ulaşır. Populasyonların gelişme,

        gerileme ve dengesi şu formülle hesaplanır.

                    P=Populasyon büyüklüğündeki değişme

                    A=Doğum + İçe göç (Birey sayısı artışı)

                    B=Ölüm + Dışa göç (Birey sayısı azalması)

     

    Populasyon büyüklüğünün düzenlenmesi ile ilgili görüşler

          I-Thomas MALTHUS ‘un hipotezi:  Populasyon büyüklüğünün bazı dış   kuvvetlerle

    (Besin,hastalık,savaş,göç vb.) düzenlendiğini savunur.

         II-WYNNE-EDWARDS hipotezi:Çevredeki kaynaklara uygun olarak sınırlanan populasyonlarda besin azlığı önlenir.  Bu hipoteze göre besin tükenmeden önce populasyonun büyüklüğünün düzenlenmesi türün genetik özellikleri,doğum kontrolü, sosyal davranışları gibi iç kuvvetlerle gerçekleşir.

           Doğada besin miktarındaki artış  aritmetik dizi halinde artarken , canlıların nüfusu geometrik dizi halinde artar. Çeşitli hipotezlere göre populasyon büyümesi önce geometrik sonra aritmetik dizi olarak artar ve bir süre sonra dengeye ulaşır.

         Bu çalışmaya göre populasyonların düzenlenmesi iç ve dış faktörlerle  gerçekleşmektedir.

         Populasyon büyümesini etkileyen faktörler:

         a-Türün genetik özellikleri (Biyolojik potansiyel):Canlılık gücü , üreme gücü ,  kalıtsal adaptasyonları vb.

         b-Çevresel faktörler: Isı, nem,CO2 ,O2, besin, tuzlar, hastalık , savaş vb.

     

         

     

    1- S  gelişme tipi

    Özellikleri:
         A evresi: Populasyonun artışı başlangıçta azdır .Bunun nedenleri

    a)       Birey sayısının az olması

    b)       Alana alışma,yer bulma,yuva yapma gibi nedenlerle çiftleşme oranı düşüktür. Bu evreye kuruluş fazı=Pozitif artış evresi denir.

         B  evresi:Bu  evrede üreme yaşına gelmiş birey sayısı fazladır. Doğum oranı fazla ölüm oranı azdır.Yaşam alanına yerleşilmiş yavru bakımı  ve koruma garanti altına alınmıştır. Bu evreye logaritmik artış evresi denir.
         C evresi : Populasyon artış hızı azalır. Çevre direnci, predatörler, parazitler,hastalıklar  artar ve rekabet şiddetlenir. Bu evreye negatif artış evresi denir.
         D evresi:Çevre direnci etkisiyle populasyonlarda  ölüm ve doğumlar eşitlenerek  denge kurulur .Dengenin kurulduğu düzeye  populasyon taşıma kapasitesi denir . Bu evreye denge evresi denir. 
     Not: S  gelişme omurgalı,protozooa ve mayalarda görülür.

              

     

                2- J  gelişme tipi

               

     

              Populasyon gelişme grafiğinin analizi

    1.zaman aralığı:Doğum oranı çok ölüm oranı azdır. Populasyona madde ve enerji girdisi  çıktısından fazladır. Populasyon gençtir.

         2.zaman aralığı:Doğum ve ölüm oranları eşittir. Madde ve enerji girdisi ile çıktısı eşittir. Populasyon olgundur.

         3. zaman aralığı:Ölüm oranı doğum oranından çoktur. Madde ve enerji girdisi çıktısından azdır. Populasyon yaşlıdır.

         Bir populasyonun büyüklüğünü belirleyen denklem şöyledir .P = BP – ÇD

         P(=Populasyon üklüğü ve gelişimi)=BP(=Biyotik potansiyel=Üreme gücü)-ÇD(=Çevre direnci)

    1-Populasyon  devri

                1- Düz                                                       2- Periyodik

                    

                                            3- Birdenbire

                                     

    2-Populasyon  taşıma kapasitesi

     

    3-Populasyon yoğunluğu

     Belli bir zamanda birim alanı (su  yaşamında  hacmi ) işgal eden fert sayısıdır.

         Populasyon yoğunluğunun aşırı artması;besin, barınak, eş seçiminde şiddetli rekabet doğurur. Genç ve güçlülerin zayıf   olanları öldürdüğü görülür. Ayrıca aşırı artış predatör, hastalık ve parazitlerin artmasına neden olur.

         Yoğunluğun düşük olduğu dönemlerde ;besin  ve barınak bulma kolaylaşır, eş seçme imkanı uygundur .bu nedenle populasyon yoğunluğunda hızlı artış görülür

              

                  4-Populasyon doğum oranı

      Birim zamanda populasyona katılan fert sayısıdır. Populasyonun doğum oranı  çevre şartlarındaki çeşitliliğe, populasyon büyüklüğüne ve bileşimine bağlıdır.

         Not:Doğurgan birey sayısı populasyonun geleceğini belirler.

               

                 5-Populasyon ölüm oranı

                

               5-Av-Avcı ilişkisi

              

                5-Populasyonlarda etkileşim